Bo leczenie jest sztuka

piątek, 23 grudzień 2011 21:18

Fizjoterapia zwierząt

Fizjoterapia jest z powodzeniem stosowana w medycynie ludzkiej od wielu lat i od dawna znane jest jej korzystne działanie na organizm człowieka. W medycynie weterynaryjnej fizjoterapią po raz pierwszy zainteresowano się w latach 60-tych ubiegłego stulecia.

Na początku zaczęła ona się rozwijać w Wielkiej Brytanii, RPA, Kanadzie, Szwecji, Finlandii i USA. W Polsce fizjoterapia zwierząt pojawiła się kilkanaście lat temu i z roku na rok staje się coraz bardziej powszechna.



Kim jest zoofizjoterapeuta i jak wygląda pierwsza wizyta u niego?

Zoofizjoterapeuci są osobami, które ukończyły kurs fizjoterapii małych zwierząt (psów i kotów). Do niedawna pierwszą, a zarazem jedyną w Polsce placówką organizującą taki kurs było Europejskie Studium Psychologii Zwierząt i Wiedzy Praktycznej. Absolwenci Studium, którzy ukończyli kurs z pozytywnym wynikiem, są zrzeszeni w Polskim Związku Zoofizjoterapeutów (http://www.zoofizjoterapeuci.pl). Zoofizjoterapeuci zajmują się leczeniem schorzeń narządu ruchu (ortopedycznych), a także neurologicznych. Na pierwszej wizycie u zoofizjoterapeuty klient powinien przedstawić historię choroby swojego pupila. Zostaną mu zadane pytania dotyczące objawów choroby, jej rozwoju, samopoczucia zwierzęcia. Po obserwacji i badaniu klinicznym terapeuta (w porozumieniu z lekarzem prowadzącym) podejmuje decyzję co do metod leczenia oraz częstotliwości zabiegów.


Czym jest zoofizjoterapia?

Na zoofizjoterapię składają się masaż, kinezyterapia i fizykoterapia.


Masaż


Poprzez masaż rozumie się wykonywanie manualnych technik na organizmie żywym w celu zapobiegawczym lub leczniczym. Masaż stanowił fundamentalną część postępowania leczniczego u ludzi już od czasów starożytnych. U zwierząt masaż jest stosowany prawdopodobnie od czasów, kiedy zostały one udomowione, czyli również od tysiącleci. Niektóre techniki masażu są tak naturalnymi ruchami, że często całkiem nieświadomie właściciele częściowo wykonują masaż swoich psów czy kotów.

Masaż charakteryzuje się następującym działaniem:

  • zmniejsza (w przypadku hipertonii) lub zwiększa (w hipotonii) napięcie mięśniowe
  • powoduje przyspieszenie krążenia krwi i chłonki (działanie przeciwobrzękowe)
  • zapobiega powstaniu zrostów, przykurczów, a także je likwiduje (działanie przeciwbólowe)
  • działa odprężająco na organizm
  • przyspiesza przemianę materii (działanie odchudzające)
  • zwiększa wykorzystanie tlenu przez komórki
  • zmniejsza pobudliwość zakończeń nerwowych
  • podwyższa próg bólu
  • obniża stres pacjenta związany z terapią, uspokaja i przygotowuje do dalszych zabiegów fizjoterapeutycznych

Wskazania do masażu stanowią liczną grupę schorzeń, z których najważniejszymi są przewlekłe choroby mięśniowo-szkieletowe (przykurcze, bóle mięśniowe, zapalenie ścięgien, choroby zwyrodnieniowe stawów), nadmierne lub obniżone napięcie mięśniowe, obrzęki, blizny tkanek miękkich.

Masaż wykonuje się bez użycia środków poślizgowych. Ważna jest natomiast komfortowa pozycja masażysty oraz zwierzęcia. Najlepiej, aby zwierzę znajdowało się na stole. Nierzadko jednak zdarza się, że psy wykazują lęk przed wysokością i wtedy są masowane na materacu czy dywanie. Małe psy i koty można masować trzymając je na swoich udach, siedząc na fotelu czy krześle


Kinezyterapia


Z definicji wynika, iż kinezyterapia polega na leczniczym stosowaniu ruchu. Kinezyterapię dzieli się na ćwiczenia bierne (pasywne), ćwiczenia czynne (aktywne) i rozciąganie (stretching).

Ćwiczenia pasywne cechują się tym, iż to terapeuta prowadzi ruch w stawie (stawach), natomiast pacjent pozostaje bierny. Stosowane są one najczęściej w celu obniżenia ryzyka powstania ograniczeń ruchomości w stawach, w okresie pooperacyjnym, a także u zwierząt niedowładnych i sparaliżowanych.

Ćwiczenia aktywne wymagają zaangażowania zwierzęcia. Do ich wykonania można wykorzystać różnego rodzaju sprzęt (poduszki sensoryczne, piłki rehabilitacyjne, pochylnie, poprzeczki, bieżnie ruchome suche i podwodne, baseny i inne), jak również można ćwiczyć bez pomocy sprzętu. Celem ćwiczeń czynnych jest wzrost siły mięśniowej, poprawa wydolności i wytrzymałości, koordynacji oraz ogólnej kondycji zwierzęcia.

Stretching polega na wykonywaniu ruchów w stawach zwierzęcia rękami terapeuty, przy czym sama technika oraz jej cel jest różny od ćwiczeń biernych – stretching oddziałuje na mięśnie, zapobiega przykurczom mięśniowym oraz je likwiduje.


Fizykoterapia

Jest to metoda leczenia instrumentalnego, która wykorzystuje specjalistyczne urządzenia. Składa się z:

  • ciepło- i zimnolecznictwa
  • sonoterapii (ultradźwięki)
  • elektroterapii
  • laseroterapii
  • hydroterapii
  • magnetoterapii
  • terapii falami uderzeniowymi (EWST)

 

Zimnolecznictwo

Jest techniką o działaniu przeciwbólowym, ograniczającym powstawanie oraz likwidującym obrzęki, zmniejszającym stan zapalny. Do zabiegów zimnoleczniczych wykorzystuje się okłady (cold pack), wodę (zimna hydroterapia), rękawy uciskowe (zabieg łączący zimno i działanie przeciwobrzękowe), aparaty wydzielające gazy chłodzące (krioterapia), masaż lodem. Podstawowym wskazaniem do zimnolecznictwa są urazy ostre narządu ruchu (np. skręcenia stawów, naderwania więzadeł, ścięgien czy mięśni).


Ciepłolecznictwo

Ciepło powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych, lokalne przekrwienie, znosi nadmierne napięcie mięśniowe, przykurcze mięśniowe, uelastycznia tkanki miękkie i działa przeciwbólowo. Najprostszymi metodami aplikowania ciepła są okłady (hot packs), lampa emitująca promieniowanie podczerwone (Sollux) i woda (ciepła hydroterapia). Powodują one powstanie ciepła powierzchownego (do 1 cm). Do wytworzenia ciepła w głębszych partiach tkanek mogą być wykorzystane ultradźwięki. Podstawowym wskazaniem do ciepłolecznictwa są schorzenia aparatu ruchu w stadium przewlekłym.


Ultradźwięki

Ultradźwięki są falami dźwiękowymi o częstotliwości przekraczającej granicę słyszalności ucha ludzkiego. Ich wpływ na organizm zwierzęcia jest dwojaki: w trybie ciągłym wytwarzają głębokie ciepło w tkankach, natomiast w trybie pulsacyjnym działają jak mikromasaż. W aspekcie praktycznym manifestuje się to jako działanie rozluźniające tkanki miękkie, ograniczające skurcze i wzmożone napięcie mięśni oraz działanie przeciwbólowe. Wskazaniem do stosowania ultradźwięków są naciągnięcia, naderwania ścięgien, mięśni, torebek stawowych i więzadeł. Są również stosowane w chorobach zwyrodnieniowych stawów.


Elektroterapia

W medycynie weterynaryjnej wykorzystuje się dwie metody elektroterapii: TENS i EMS.


TENS (Transcutaneus Electrical Neuro-Stimulation)

Głównym działaniem TENS jest efekt przeciwbólowy osiągany za pośrednictwem mechanizmu bramki kontrolnej bólu (gate control), a także poprzez wydzielanie endorfin i enkefalin (hormonów o działaniu przeciwbólowym). TENS może być stosowany w przypadku bólu każdego pochodzenia, od bólu o typie nadostrym do przewlekłego.


EMS (Elektromiostymulacja)


Zadaniem EMS jest pobudzenie mięśni do skurczu, wzmocnienie mięśni, poprawa ich odżywienia i odporności na zmęczenie. EMS jest wskazane w przypadku atrofii mięśni w przebiegu licznych schorzeń ortopedycznych i neurologicznych, a także w sytuacji, gdy ruch w stawie jest przeciwwskazany, w celu zapobiegania zanikowi mięśni.

Laseroterapia

Laser wykorzystywany w celach leczniczych to tzw. miękki laser charakteryzujący się małą mocą. Laser ma działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe oraz przekrwienne. Najczęściej jest wykorzystywany w przypadku naderwań, naciągnięć mięśni, procesach zapalnych stawów, chorobach zwyrodnieniowych stawów, a także w przypadku trudno gojących się ran.


Hydroterapia

Terapia w środowisku wodnym wykorzystuje właściwości wody, która umożliwia odciążenie bolesnych stawów, działa przeciwobrzękowo oraz ułatwia wykonywanie ruchów. Dzięki tym właściwościom zwierzęta niedowładne lub o bardzo słabych mięśniach są w stanie poruszać własnymi kończynami, co wpływa na wzmocnienie mięśni. Oprócz tego dzięki hydroterapii uzyskujemy wzrost wytrzymałości układu sercowo – naczyniowego. Ciepła woda działa relaksacyjnie na tkanki i uśmierza ból. W zakresie zabiegów hydroterapeutycznych wykonuje się marsz na podwodnej bieżni ruchomej, pływanie w głębokiej wodzie oraz kinezyhydroterapię (ćwiczenia bierne w wodzie).

 

Magnetoterapia


W ramach magnetoterapii zawarte są dwa rodzaje działania terapeutycznego: magnetoterapia wykorzystująca dynamiczne pole magnetyczne skrajnie małej częstotliwości, ale o wyższej wartości indukcji (natężeniu) i magnetostymulacja wykorzystująca pole magnetyczne o dużej częstotliwości, ale o niskiej wartości indukcji (natężenie wynosi w przybliżeniu wartość indukcji pola ziemskiego). Zarówno jedna, jak i druga metoda ma działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, przyspieszające procesy regeneracji tkanek miękkich, a także przyspieszające zrost kostny. Ważną zaletą magnetoterapii jest to, iż elementy metalowe (np. gwóźdź śródszpikowy, płytka zespalająca) nie stanowią przeciwwskazania do ich wykonywania. Wskazana jest ona natomiast w przypadku chorób zwyrodnieniowych, złamań kości, naderwania ścięgien, więzadeł, trudno gojących się ran oraz w chorobach neurologicznych.

 

Pozaustrojowe fale uderzeniowe - ESWT  (extracorporeal shock wave therapy)

Są to bardzo krótkie fale akustyczne o małej częstotliwości (infradźwięki), ale o bardzo dużym ciśnieniu. Posiadają bardzo dużą energię. Mechanizm ich działania nie jest jeszcze do końca poznany, natomiast zauważalny jest efekt rozgrzewający, długotrwale przeciwbólowy oraz powodujący przekrwienie. Wskazaniem do stosowania tej metody terapeutycznej są schorzenia ścięgien i więzadeł w fazie chronicznej, schorzenia degenerujące stawów i opóźnienia osteosyntezy.

 

 

Przypadki kliniczne


1. Clemi, dog niemiecki, samiec

Właściciele po raz pierwszy zaobserwowali problemy z poruszaniem się psa, gdy ten miał 18 tygodni. Clemi kulał na lewą kończynę tylną, zarzucał zadem, potykał się i upadał na nadgarstki. W badaniu klinicznym stwierdzono niedowład kończyn tylnych, umiarkowaną ataksję oraz hipermetrię. Mięśnie kończyn tylnych, szczególnie kończyny prawej, jak również mięśnie okolicy lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa obejmowała atrofia. Stwierdzono również koślawość stawów biodrowych i skokowych oraz nadmierne kifotyczne wygięcie kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Odruchy rdzeniowe były prawidłowe. Zwierzę nie wykazywało cech bolesności. Zaobserwowano odciążanie kończyny miednicznej prawej podczas stania i chodu. Postawiona została następująca diagnoza:

  • syndrom Wobblera
  • obustronna dysplazja stawów biodrowych, silniej zaznaczona po stronie prawej
  • opóźnienie kostnienia

Podejrzewano również zmiany dysplastyczne stawów łokciowych oraz niedoczynność przysadki mózgowej.

Po konsultacji fizjoterapeutycznej zalecono:

  • masaż leczniczy całościowy
  • ćwiczenia bierne kończyn miednicznych
  • ćwiczenia rozciągające mięśni kończyn tylnych oraz tułowia
  • ćwiczenia czynne kończyn tylnych oraz reedukację chodu
  • magnetoterapię
  • laseroterapię

 

Program rehabilitacji był prowadzony przez osiem miesięcy ze średnią częstotliwością dwóch - trzech sesji tygodniowo. Już po dwóch miesiącach dało się zaobserwować znaczną poprawę stanu funkcjonalnego pacjenta. Pies nie wykazywał cech ataksji ani hipermetrii podczas chodu, w większym stopniu obciążał kończyny tylne oraz zmniejszyła się dysproporcja w obciążaniu lewej i prawej kończyny miednicznej. Atrofia mięśni kończyn tylnych i zadu zmniejszyła się. Pies swobodnie i w fizjologiczny sposób poruszał się kłusem. Stan ogólny pacjenta można było ocenić jako dobry. Dalej prowadzona rehabilitacja miała na celu zwiększanie siły i wytrzymałości mięśni, utrzymanie prawidłowego stereotypu chodu oraz zapobieganie pogłębianiu schorzeń.


 

2. Loka, golden retriever, samica

 

Problemy Loki po raz pierwszy zaobserwowano pod koniec 2003 roku, kiedy pies miał 4 lata. Manifestowały się kulawizną jednej kończyny tylnej, co następnie przerodziło się w bezwład obu łap, który po paru dniach objął również tułów i kończyny przednie. W badaniu klinicznym stwierdzono osłabienie odruchów rdzeniowych. Badania dodatkowe – RTG i MRI kręgosłupa nie wykazały zmian. Zdiagnozowano polineuropatię. Pacjentka została poddana leczeniu farmakologicznemu oraz fizjoterapeutycznemu w Klinice Weterynaryjnej w Brnie. Przez kolejne sześć lat pojawiły się jeszcze cztery rzuty choroby, za każdym razem leczone w Czechach. Przy szóstym z kolei rzucie, który miał miejsce w październiku 2009, Loka otrzymała środki farmakologiczne w Klinice, natomiast fizjoterapia odbywała się w warunkach ambulatoryjnych w Polsce. Pies został poddany badaniu, w którym stwierdzono silny niedowład kończyn tylnych, umiarkowany kończyn przednich. Loka była zdolna do przemieszczania się przy podtrzymywaniu zadu i kończyn miednicznych. Zarówno łapy przednie, jak i tylne, były objęte zanikami mięśniowymi, przy czym w tylnych były one silniej zaznaczone. Odruchy rdzeniowe były osłabione we wszystkich kończynach, w tylnych wyraźniej.

Program fizjoterapii obejmował:

  • masaż leczniczy
  • ćwiczenia bierne kończyn miednicznych i piersiowych
  • ćwiczenia czynne kończyn tylnych oraz przednich
  • magnetoterapię
  • laseroterapię

Po trzech miesiącach prowadzenia programu rehabilitacji stan Loki znacznie się poprawił. Była ona w stanie samodzielnie przyjąć i utrzymać pozycję stojącą, poruszała się bez podtrzymywania zadu. Zmniejszeniu uległa atrofia wszystkich kończyn, niemniej jednak w tylnych nadal była obserwowalna.


 

Zalety fizjoterapii

  • Fizjoterapia jest całościowym spojrzeniem na pacjenta: chodzi o wyleczenie chorego a nie o wyleczenie choroby, np. wyleczenie pacjenta cierpiącego na artrozę, a nie wyleczenie artrozy.
  • Jest techniką nieinwazyjną.
  • Działa bezpośrednio na chorą tkankę.
  • Wymaga zaangażowania i udziału właściciela zwierzęcia.
  • Stanowi środek prewencyjny przed urazami.

 

Autor: mgr  Małgorzata Kizerwetter